Hướng dẫn kỹ thuật trồng bơ và chăm sóc cây bơ đạt năng suất cao

Bơ là một trong những loại cây ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, giàu năng lượng, Với bài viết “Hướng dẫn kỹ thuật trồng bơ và chăm sóc cây bơ” sau đây, sẽ giúp cho bà con có kiến thức cơ bản khi tiến hành trồng và canh tác cây bơ. Từ các bước cơ bản như lựa chọn đất trồng, mật độ trồng, chế độ phân bón… để có một vườn bơ cho năng suất cao và ổn định

Giới thiệu về cây bơ

Cây bơ có nguồn gốc ở Mexico, được người pháp trồng nhiều ở nước ta vào những năm 1940, hiện nay bơ được trồng ở nhiều tỉnh thành trong cả nước, tập trung nhiều ở các tỉnh như Lâm Đồng, Bà Rịa-Vũng Tàu, Đồng Nai, Daklak, Phú Thọ. So với các loại cây ăn quả khác bơ là loại cây dễ trồng, khả năng thích nghi rộng, chống chịu khá với các bất lợi của môi trường như hạn hán, gió, đất nghèo dinh dưỡng. Ngoài vấn đề về dinh dưỡng, bơ còn là một loại trái cây khá an toàn, do có vỏ dày nên hạn chế được các loài sâu hay côn trùng chích hút, thuốc bảo vệ thực vật rất ít được dùng cho cây bơ.

Bơ là một trong những loại cây ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao nhất, giàu năng lượng (trung bình 245 calo/100g thịt trái), hàm lượng chất béo cao (26,4g/100g) chứa nhiều vitamin A (0,17mg), vitamin B, vitamin E và nhiều chất bổ dưỡng khác có lợi cho sức khỏe con người. Nghiên cứu của Koch, F.D,1983 cho rằng hàm lượng dầu tổng số trong thịt trái bơ rất cao chỉ sau trái oliu và hàm lượng dầu trong trái bơ có thể làm giảm cholesterol trong máu. Vitamin E trong bơ có tác dụng bảo vệ các axit chống lại sự oxy hóa, nhờ đó làm chậm quá trình lão hóa của tế bào giúp làn da tươi sáng và căng hơn. Dầu trái bơ còn được dùng làm xà phòng hảo hạn hay các loại mỹ phẩm cao cấp.

Bơ là một trong những loại cây ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, giàu năng lượng
Bơ là một trong những loại cây ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, giàu năng lượng

Bơ có thể ăn tươi, dùng làm kem, bánh sandwiches hay dùng làm các món ăn nhanh,… Trước đây ở Đông Nam Á cũng như ở Việt Nam trái bơ ít được ưa thích nhưng ở các nước Âu, Mỹ đây là loại trái cây rất được ưa chuộng do giá trị dinh dưỡng và mùi vị của nó.

Điều kiện đất đai – thổ nhưỡng thích hợp để cây bơ phát triển

Điều kiện sinh thái ở Việt Nam rất phù hợp với trồng cây bơ, nên thường có năng suất rất cao, mời bà con cùng tìm hiểu các yêu cầu thích hợp với loại cây đang được ưa chuộng này.

Đặc điểm sinh thái của cây bơ

Cây bơ là loại cây ăn trái được trồng phổ biến tại Việt Nam trên nhiều vùng khác nhau. Nhưng để cây có thể cho năng suất cao và chất lượng tốt nhất thì khu vực Tây Nguyên là nơi có điều kiện đất đai cũng như khí hậu tốt nhất để cây có thể sinh trưởng được. Đặc biệt là những vùng đất đỏ bazan thoát nước rất thích hợp để phát triển loại cây này.

Nhiệt độ thích hợp để cây bơ phát triển

Những vùng trồng bơ chính trên thế giới có nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng 14 cho đến 250C lạnh nhất là khoảng 2,6 – 170C,nhiệt độ trung bình của tháng nóng nhất 14 – 250C. Khả năng thích nghi của cây bơ tùy vào từng chủng và từng giống khác nhau thì giới hạn nhiệt độ mà nó thích nghi cũng khác nhau hoàn toàn. Giống lai giữa các chủng có phạm vi thích ứng nhiệt độ rộng hơn rất nhiều. Cụ thể nhiệt độ thích nghi của từng chủng là như sau:

  • Chủng Mexican: có khả năng chiệu đựng được lạnh rất tốt và thường được trồng ở những nơi có độ cao 1.000m, và ở cách xa xích đạo.
  • Chủng Guatemalan: chịu lạnh với nhiệt độ vừa phải trồng ở độ cao 700 – 1.000m so mực nước biển
  • Chủng West Indian: ư thích khí hậu nhiệt đới ẩm ướt được trồng ở độ cao 100 – 700m, cận xích đạo.

Độ ẩm không khí và lượng mưa

Tùy vào mỗi vùng có mỗi lượng mưa khác nhau mà sự thích nghi của cây bơ ở từng vùng cũng khác nhau nhưng lượng mưa tầm trung bình là từ 1.200 cho đến 1.600mm/năm. Trong một năm khí hậu cần có vài tháng khô hạn để cây có thể ra hoa và kết trái trong khoảng thời gian này. Khi thời điểm cây ra trái cần có đủ nước cung cấp để qua to và già, Ở thời điểm ra hoa thụ phấn nếu gặp mưa to thì năng suất thu hoạch sẽ bị giảm rõ rệt. Lượng mưa hàng năm nhiều trên 300mm/tháng nước thoát kém sẽ dễ dàng gây bệnh cho cây. Độ ẩm không khí thích hợp nhất là từ 70% cho đến 80% nếu cao hơn sẽ gây bệnh cho lá và quả như đốm lá, bõ trĩ…

Đặc điểm lý tính – hóa tính của đất trồng bơ

Đặc điểm lý tính của đất trồng bơ

Vùng đất trồng bơ cần phải đáp ứng được những điều kiện như sau: Phải rút nước nhanh không được ngập úng, thoáng khí giúp quá trình trao đổi oxy trên bề mặt diễn ra nhanh chóng. Có một tầng canh tác dày dặn

+ Tối thiếu 2m

+ Ở nơi mưa nhiều dễ bị ngập thì tối thiểu là 1,5m

+ Ở những nơi mưa trung bình thì 1m

+ Ở nơi có khí hậu khô hạn không có đất sét tầng đất mỏng không thoát nước có thể lên luống

Đặc điểm hóa tính của vùng đất trồng bơ

Vùng đất trồng bơ cần phải đáp ứng những yêu cầu như sau:

+ Độ PH phải từ 5.0 đến 6.5 đất chua thì sử dụng vôi để cải tạo

+ Đất không bị nhiễm mặn

+ Chất khoáng cần phải đầy đủ và cân đối

+ Chất hữu cơ tầng đất ở mặt trên cùng phải trên 2%

Đất trồng bơ có yêu cầu lý tính, hóa tính rất quan trọng vì trong thời gian ngắn rất khó có thể cải tạo, các chất khoáng và hữu cơ cần bổ sung sớm và điều chỉnh sớm

Các điều kiện thời tiết gió, ánh sáng

Cây bơ khi chúng ra quả thì không chiệu được gió mạnh vì quả sẽ bị rụng gây cọ sát cành và làm tổn thưởng đến vỏ sẽ xấu xí khó tiêu thụ. Trường hợp có gió khô nóng sẽ làm héo hoa và làm cho hạt phấn không thể nẩy mầm quả sẽ đậu kém

Sương mù cũng ảnh hướng rất lớn có thể gây cháy mép lá

Điều kiện ánh sáng cần 2.000 giờ nắng/ năm nếu nắng quá to sẽ gây sém và nám quả

Mưa đá cũng ảnh hưởng không tốt gây hỏng tán cây và gây rụng quả

Đất trồng bơ nên thoát nước tốt, tránh bị hiện tượng ngập úng gây nấm rễ chết cây. Lượng mưa hàng năm của khu vực phải đạt từ 1200 – 1500mm. Độ pH của đất từ 5 – 7. Nếu trồng xen canh với cây cà phê phải bổ sung thêm vôi.

Nơi trồng cây bơ thích hợp nhất

Thổ nhưỡng ở các tỉnh Tây Nguyên là phù hợp nhất để trồng bơ đạt năng suất cao và chất lượng quả ổn định

Cây bơ sinh trưởng và cho năng suất cao hay không phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện khí hậu cũng như đất đai. Năng suất phụ thuộc vào khí hậu còn việc sinh trưởng nhanh hay chậm phụ thuộc vào đất đai.

Cây bơ thích hợp trồng ở rất nhiều loại đất khác nhau, tuy nhiên đối với bà con Tây Nguyên thì đất đỏ bazan là phù hợp nhất, bên cạnh đó đất phù sa pha cát và bằng phẳng hoặt ít dốc cũng rất thích hợp để trồng cây bơ. Những vùng đất phù hợp với những cây trồng dài ngày như cây cà phê, chè, tiêu, sầu riêng, cao su…đều có thể trồng bơ được

Cây bơ không có khả năng chịu được ngập úng, nên khi trồng phải tính đến phương án thoát nước tốt nhất. Đất trồng cần phải sạch sẽ không được có cỏ rác và cần được cày bừa trước khi đào hố 1 vài lần cho tơi xốp, độ pH của đất thông thường phải ở mức 4 – 6. Nếu ở những vùng đất quá dốc thì cần thiết kế theo đường đồng mức, tạo băng để hạn chế xói mòn.

Ở Việt Nam cây bơ có thể trồng được tại nhiều vùng và nhiều miền khác nhau nhưng để cho năng suất và chất lượng tốt nhất thì chỉ có những vùng đất Tây Nguyên là thích hợp nhất. Vùng đất đỏ bazan có tầng canh tác dày thoát nước tốt tập trung nguồn chất hữu cơ cao

Lựa chọn giống bơ để trồng

Trước đây bà con thường nhân giống cây bơ từ hạt tạo ra sự phân ly về giống giữa cây mẹ và cây con rất nhiều, từ đó chất lượng quả, năng suất cũng thay đổi nhiều.

Các giống bơ nên canh tác tại thời điểm hiện tại là: Giống bơ BOOTH, Bơ HASS, …, đây là những giống bơ ngoại nhập có nguồn gốc từ Mỹ, Mexico. Bên cạnh đó còn có các giống bơ trong nước, thường được từng địa phương tuyển chọn phù hợp với thổ nhưỡng của địa phương mình: Bơ 034, Bơ tứ quý,..

Giống bơ Booth (bơ bút) – Bơ sáp Mỹ trái tròn: Nguồn gốc và đặc điểm

Nguồn gốc giống bơ Booth

Những năm 1920 của thế kỷ trước, tại trang trại của một quý ông người Mỹ tên William J. Krome nằm tại bang California, cùng với sự trợ giúp đắc lực của Will Booth, 2 người đàn ông này đã tiến hành lai tạo giống bơ West Indian và giống Guatemalan bằng cách cho chúng thụ phấn với nhau, sau đó mang hạt đi trồng, trong số những cây con được lai tạo, có đến 8 giống đạt được nhiều ưu điểm: Độ sáp cao, vỏ dày lâu chín sau thu hoạch, năng suất ổn định, và nổi bật nhất là thời vụ thu hoạch chậm hơn các giống bơ thông thường từ 1-2 tháng.

Để ghi nhớ sự hợp tác với Will Booth, giống bơ mới được đặt tên là Booth và đánh số từ 1-8, năm 1927 giống được mang đi đăng ký bằng sáng chế về thực vật tại Mỹ, đến năm 1935 chính thức được công nhận và không ngừng mở rộng diện tích canh tác

Bơ Booth tại Việt Nam

Bơ Booth được du nhập vào Việt Nam từ những năm 1998 – 2002 do Viện Cây Ăn Quả Miền Nam hợp tác cùng Viện Khoa Học Kỹ Thuật Nông Lâm Nghiệp Tây Nguyên, ban đầu trồng thử nghiệm tại Kiên Giang, Bà Rịa Vũng Tàu (1998) sau đó đưa lên Tây Nguyên và Vùng Đông Nam Bộ (2000 – 2002). Kết quả khảo nghiệm và đánh giá cho thấy cây bơ Booth khá phù hợp với khí hậu và thổ nhưỡng tại Việt Nam, đặc biệt là các tỉnh Tây Nguyên. Chất lượng thịt quả, năng suất thậm chí còn có phần nhỉnh hơn so với cây được trồng ở khu vực bản địa.

Bơ Booth Bơ sáp Mỹ trái tròn du nhập vào Việt Nam từ những năm 1998 – 2002
Bơ Booth Bơ sáp Mỹ trái tròn du nhập vào Việt Nam từ những năm 1998 – 2002

Tại Việt Nam bơ Booth được gọi theo kiểu phiên âm sang tiếng Việt là bơ bút hoặc bơ búc… kèm theo đó là một số cách gọi sai như bơ bus, bơ boot… Thực tế tên chính xác của giống bơ này là bơ BOOTH, được đặt theo tên của Will Booth người có công lai tạo và đem giống bơ này đến với thị trường

Các đặc điểm chính của giống bơ Booth

  • Lá to, cành to, tốc độ sinh trưởng mạnh, năm thứ 2 đã bắt đầu cho trái bói
  • Hoa nhóm B
  • Quả to tròn như trái cam sành, trọng lượng từ 0,4 – 0,8kg/quả, có nhiều nét tương đồng với quả của giống bơ Reed
  • Vỏ dày, bóng, hơi sần sùi, khi cắt có cảm giác sạn
  • Quả sau thu hoạch có thể để được 1 tuần – 10 ngày
  • Cơm (thịt quả) màu vàng tươi, khô dẻo, độ béo cao, ăn rất ngon miệng
  • Năng suất trung bình từ 200 – 300kg/cây/năm
  • Thời vụ thu hoạch tháng 9 – tháng 10 DL, một số nơi như có thể kéo dài đến tháng 12

Giống bơ Pinkerton (bơ pin) – Nguồn gốc và đặc điểm chính

Nguồn gốc xuất xứ của giống bơ Pinkerton

Bơ Pin tên đầy đủ là bơ Pinkerton, được đặt tên theo họ của 2 anh em nhà Pinkerton là Wesley và John Pinkerton. Đồng sở hữu bằng sáng chế dành cho giống bơ này, đồng thời cũng là chủ trang trại nơi có cây giống bơ Pinkerton đầu dòng (Saticoy, California, Hoa Kỳ)

Việc phát hiện ra giống bơ Pinkerton khá là tình cờ, cụ thể vào khoảng năm 1956, gia đình Pinkerton có sử dụng một số quả bơ thuộc giống Rincon, phần hạt được họ bỏ lại tại một góc của trang trại. Về sau từ những hạt bơ bỏ đi này mọc lên một số cây con, người quản lý trang trại là Holloway nhận thấy có một cây con sinh trưởng rất mạnh nên quyết định giữ lại chăm sóc

Giống bơ Pinkerton (bơ pin) – Nguồn gốc và đặc điểm chính
Giống bơ Pinkerton (bơ pin) – Nguồn gốc và đặc điểm chính

Sau khoảng 4 năm, vào năm 1960. Cây bơ nói trên ra những đợt trái đầu tiên, với hình dáng trái rất bắt mắt, to và cân đối, khi ăn thì có độ dẻo và hương vị rất ngon. Nhận thấy đây có thể là giống bơ có nhiều tiềm năng, 2 anh Wesley và John đã tiến hành theo dõi, ghi chép và đánh giá suốt 10 năm, đến năm 1970 thì quyết định mang giống bơ này đi đăng ký sáng chế, đến năm 1975 thì được công nhận

Đặc điểm của giống bơ Pinkerton

Xét về đặc tính thực vật cũng như hình thái bên ngoài, có thể xác định bơ Pinkerton là giống lai giữa bơ Hass và bơ Rincon, nhờ vậy giống thừa hưởng được nhiều ưu điểm, cũng như khắc phục được hạn chế của bơ Hass. Cụ thể như sau:

  • Cây sinh trưởng mạnh, thích nghi rộng hơn bơ Hass
  • Cành lá phát triển mạnh, tán cao, rộng, lá hơi thuôn dài, cứng cáp
  • Hoa thuộc nhóm A
  • Quả có kích thước từ trung bình đến lớn, dạng quả lê, chín màu xanh
  • Trọng lượng từ 250 – 500g/trái
  • Vỏ dày, màu xanh đậm, khi cắt hơi sạn, sau thu hoạch có thể bảo quản được 7-10 ngày
  • Cơm vàng, độ dẻo và béo cao, có mùi thơm giống bơ Hass
  • Năng suất đạt từ 200kg/cây/năm
  • Thời vụ thu hoạch kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12, có thể muộn hơn nếu gặp khí hậu lạnh
  • Mật độ trồng thích hợp là 7x7m

Giống bơ Hass – Nguồn gốc đặc điểm và giá trị kinh tế

Nguồn gốc của bơ Hass

Bơ Hass (ở Việt Nam thường gọi theo kiểu phiên âm là bơ hát hoặc bơ H). Đây là giống bơ Mỹ có xuất xứ từ La Habra Heights thuộc bang California. Giống được phát hiện vào năm 1930-1935 do Rudolph Hass một nhân viên bưu điện tình cờ tìm ra. Tại Mỹ, đặc biệt là bang California nơi được mệnh danh là thủ phủ của cây bơ, giống bơ Hass rất được ưa chuộng

Nhận thấy giống bơ của mình tìm ra có tiềm năng phát triển, Rudolph Hass đã đặt tên giống bơ này là bơ Hass theo tên của mình và mang đăng ký bằng sáng chế với chính quyền, năm 1935 giống chính thức được cấp bằng sáng chế.

Bơ Hass tại Việt Nam

Tại Việt Nam, bơ Hass du nhập chính thức thông qua Viện Cây Ăn Quả Miền Nam và Viện Khoa Học Kỹ Thuật Nông Lâm Nghiệp Tây Nguyên. Hai cơ quan này đã hợp tác với nhau để đưa cây bơ Hass trồng thử nghiệm tại Đông Nam Bộ và Tây Nguyên những năm 1998 – 2002. Ngoài ra bơ Hass cũng được một số cá nhân, công ty mang về từ Úc và các nước lân cận.

Giống bơ Hass – Nguồn gốc đặc điểm và giá trị kinh tế
Giống bơ Hass – Nguồn gốc đặc điểm và giá trị kinh tế

Việc trồng giống bơ Hass cho thấy kết quả khả quan, đặc biệt những nơi có độ cao cao hơn mực nước biển từ 500-1000m, cây ra sai trái và chất lượng đảm bảo hơn. Trồng ở các vùng thấp nóng, trái thường nhỏ và năng suất không được như mong đợi

Giá trị kinh tế của giống bơ Hass

Tại Mỹ, đặc biệt là bang California nơi được mệnh danh là thủ phủ của cây bơ, giống bơ Hass rất được ưa chuộng. Có những thời điểm, 90-95% diện tích trồng bơ, chỉ trồng giống bơ Hass. Riêng ở Việt Nam, khi mới xuất hiện giá bơ Hass thậm chí còn đạt mức 400.000đ/kg.

Tại Mỹ, đặc biệt là bang California nơi được mệnh danh là thủ phủ của cây bơ, giống bơ Hass rất được ưa chuộng
Tại Mỹ, đặc biệt là bang California nơi được mệnh danh là thủ phủ của cây bơ, giống bơ Hass rất được ưa chuộng

Như vậy qua những con số vừa nêu, bà con cũng có thể dễ dàng nhận thấy giá trị kinh tế của giống bơ này. Tiềm năng xuất khẩu và tiêu thụ trong nước đều đảm bảo. Chỉ cần áp dụng nghiêm ngặt chuẩn VietGAP, GlobalGAP khi canh tác thì không lo thiếu đầu ra

Các đặc điểm chính của giống bơ Hass:

  • Lá xanh nhạt, thuôn dài, gân lá nổi rõ
  • Hoa thuộc nhóm A
  • Cành hơi nhỏ, tán phát triển trung bình
  • Quả có kích thước trung bình đến nhỏ, trọng lượng từ 200 – 400g/quả
  • Vỏ quả dày, sần sùi, có màu xanh, khi già chuyển sang màu nâu tím
  • Cơm vàng, độ béo cao, khô và dẻo, có mùi thơm đặc trưng, không sơ
  • Quả sau thu hoạch có thể để được 7-10 ngày
  • Hạt nhỏ, dính sát nhưng dễ tách
  • Thời điểm thu hoạch: Tháng 9 đến tháng 12 (một số nơi kéo dài sang tháng 1-2 DL)
  • Năng suất 120kg – 150kg/cây/năm

Giống Bơ Tứ Quý “Cây Bơ Hái Ra Vàng”

Nguồn Gốc Của Bơ Tứ Quý

Bơ Tứ Quý (hay còn gọi là bơ trái vụ) có nguồn gốc, xuất xứ từ cây bơ mẹ đã gần 30 tuổi tại gia đình của chú Nguyễn Ngọc Đức ở xã Ea Tiêu, huyện Cư Kuin, tỉnh Đăk Lăk. Tuy rằng cây bơ mẹ đã “có tuổi” nhưng dù vậy vẫn sinh trưởng rất khỏe mạnh và cho ra trái trong suốt từ 6-7 tháng.

Cây mẹ rất to và khỏe vậy nên thời gian cho ra hoa và quả cũng nhiều đáng kể. Chính vì thế mà người dân trồng bơ ưu ái đặt cho bơ Tứ Quý một tên gọi khác đó là “cây bơ hái ra vàng”.

Giống Bơ Tứ Quý “Cây Bơ Hái Ra Vàng”
Giống Bơ Tứ Quý “Cây Bơ Hái Ra Vàng”

Những Đặc Điểm Vượt Trội Làm Nên Cái Tên “Cây Bơ Hái Ra Vàng”

  • Cây bơ tứ quý đa số có chiều cao từ khoảng 8m.
  • Lá cây to và dài, thường có màu xanh nhạt.
  • Bơ tứ quý phát triển tốt trong thời tiết khô ráo.
  • Cây có thể cho trái và hoa ra quanh năm, sẽ có một mùa vụ thu hoạch chính và hai thời vụ thu hoạch trái mùa. Cây có thể cho trái sau 3 năm trồng, hoa ra quanh năm, có một thời vụ thu hoạch chính và 2 vụ thu hoạch trái mùa.
  • Bơ Tứ Quý “Cây Bơ Hái Ra Vàng”
  • Bơ Tứ Quý “Cây Bơ Hái Ra Vàng”
  • Trái bơ tứ quý có hình dạng thuôn dài, có trọng lượng lớn (khoảng từ 450g – 1200g một trái).
  • Da quả bơ bóng trơn và hạt quả nhỏ.
  • Cây bơ tứ quý cho năng suất cao, thịt quả vàng nhạt, vị thơm ngon.
  • Hàm lượng chất béo đạt khoảng 76.32%.
  • Do trọng lượng của bơ Tứ Quý cao, vỏ quả mỏng nên thường chỉ thích hợp cho thị trường trong nước.

Với thời vụ ra hoa và thu hoạch khá tương đồng với cây cà phê nên giống bơ Tứ Quý thường là chọn lựa của nhiều bà con nông dân khi kết hợp thâm canh trong vườn cà phê.

Giống bơ sáp trái dài 034 (Giống bơ sáp 034 Dậu Loan)

Nguồn gốc giống bơ trái dài 034

Bơ 034 tên đầy đủ là giống bơ BLD/034 được sở Nông Nghiệp Và Phát Triển Nông Thôn Lâm Đồng công nhận giống đầu dòng theo quyết định số 330/QĐ-SNN năm 2009. Giống bơ này thuộc sở hữu của hộ ông Nguyễn Văn Dậu trú tại Thị Trấn Lộc Thắng, Huyện Bảo Lâm, Tỉnh Lâm Đồng.

Về nguồn gốc chính xác của giống bơ 034 thì rất khó xác định, theo ông Dậu thì khi gia đình ông mua mảnh đất rẫy tại địa chỉ ông đang cư trú thì đã có sẵn cây bơ 034 đầu dòng trên đó. Giai đoạn những năm 1990 việc trồng bơ chủ yếu chỉ phục vụ cho việc chắn gió hoặc cây che bóng cho vườn cà phê, đồng thời giá thu bơ quá rẻ khiến cho việc thu hoạch bơ và trồng bơ làm kinh tế không được chú trọng lắm

Giống bơ sáp trái dài 034
Giống bơ sáp trái dài 034

Tuy nhiên nhận thấy cây bơ kể trên có nhiều đặc điểm lạ như trái dài 25-30cm, năm ra 2-3 vụ, cơm vàng, độ dẻo cao, cây sinh trưởng mạnh, xanh tốt quanh năm… nên gia đình ông Dậu vẫn giữ lại chăm sóc.

Đến giai đoạn những năm 2000 trở đi, cụ thể là năm 2009 khi việc trồng bơ dần được quan tâm kèm theo giá bơ tăng cao. Gia đình ông Dậu bèn mang giống bơ lạ của nhà mình đi Hội thi “Bình tuyển cây bơ năng suất cao, chất lượng tốt” và đoạt được giải nhất, cùng năm này ông mang giống bơ nói trên đăng ký với Sở Nông Nghiệp và được công nhận giống cây đầu dòng, nhiều tiềm năng phát triển. Từ đó trở đi hàng năm gia đình cung cấp ra thị trường 8.000 – 10.000 cây giống bơ 034.

Cho đến thời điểm hiện tại, thì việc tìm mua giống bơ 034 đã không còn gặp nhiều khó khăn nữa, ngay cả việc lấy chồi ghép từ những cây F1 cũng cho kết quả ổn định, cây con lớn lên mang được hầu như toàn bộ đặc tính nổi trội của giống.

Đặc điểm của giống bơ 034

  • Đặc điểm nổi trội nhất phải kể đến giống bơ 034 là trái dài rất đặc trưng
  • Trung bình từ 25-35cm, thuôn dài như trái cà tím
  • Trọng lượng trái từ 0,3 – 0,6kg/quả
  • Cơm (thịt quả) màu vàng tươi, bắt mắt, độ béo cao, dẻo và không xơ
  • Phần hạt bên trong rất nhỏ, có nhiều trái không có hạt
  • Thời vụ thu hoạch kéo dài gần như quanh năm (ít nhất 2 vụ) từ tháng 12 đến tháng 9 năm sau
  • Lá bơ to, xanh đậm, phần trên hơi nhám, ít bóng, đuôi lá nhọn rõ rệt
  • Cây sinh trưởng khỏe, phát cành nhanh, có khả năng thu bói sau 18 tháng nếu gặp điều kiện thuận lợi

Giá trị kinh tế của giống bơ 034

Xét về thị trường trong nước thì giống bơ 034 rất được lòng người tiêu dùng, một phần nhờ vào ngoại hình độc đáo cũng như hương vị đặc trưng của bơ 034, mặc dù là giống bơ sáp nhưng khi ăn vẫn có độ mềm nhất định, không bị khô. Tuy nhiên nếu xét về khả năng xuất khẩu thì bơ 034 vẫn bị nhiều hạn chế như khả năng bảo quản ngắn, vỏ mỏng, hình dáng trái không phù hợp để vận chuyển đi xa. Bù lại thì giống bơ này lại cho khả năng thu hoạch 2-3 vụ năm, giá cả nhờ đó cũng cao và mang lại giá trị kinh tế ổn định cho người trồng

Thời điểm trồng bơ tốt nhất trong năm

Thời điểm tốt nhất để trồng bơ là vào đầu mùa mưa (Tháng 5, Tháng 6 Dương Lịch). Tuy nhiên nếu điều kiện tưới tiêu cho phép, bà con cũng có thể trồng vào cuối mùa mưa hoặc cuối mùa khô

Nếu trồng trong mùa khô, cần tiến hành đánh bồn để tiện tưới nước, kết hợp phủ gốc bằng rơm rạ, cỏ khô, vỏ lạc,… hoặc các vật liệu có sẵn tại địa phương. Ngoài ra nếu trồng ở khu vực đất trống, hoặc xen với cây cà phê còn nhỏ chưa giao tán, phải tiến hành che nắng và chắn gió cẩn thận.

Có thể tiến hành che nắng – chắn gió bằng lá dừa hoặc lưới nilon.

Lưu ý: Chỉ che chắn xung quanh cây. Không nhất thiết phải che trên ngọn, do đặc tính hướng quang của cây cối, nếu che phần ngọn, cây sẽ mọc nghiêng ảnh hưởng đến tạo hình tạo tán sau này. Cách che nắng chắn gió thích hợp nhất là đóng cọc (3-4 cọc) xung quanh cây bơ, sau đó dùng lưới nilon loại hay dùng che nắng, che xung quanh sao cho phần mép lưới bên trên cao hơn ngọn khoảng 20cm

Mật độ trồng bơ phù hợp, cho năng suất cao

Bơ là loại cây tán rộng, rễ ngang phát triển nhiều, do đó mật độ trồng nên được phân bổ như sau:

Trồng Bơ xen với cà phê: Có thể trồng xen trong vườn cà phê, ca cao, chè,… trồng mới, tái canh (ghép cải tạo hoặc trồng lại) và vườn kinh doanh, khoảng cách trồng 9 x 12 m (3 hàng cà phê trồng một hàng bơ) tương đương 123 cây/ha.

Trồng xen canh "4 trong 1", thu nhập cao hơn hẳn độc canh cà phê
Trồng xen canh “4 trong 1”, thu nhập cao hơn hẳn độc canh cà phê
Thử nghiệm trồng bơ xen tiêu đã mang về cho ông Quảng hơn 3 tỷ đồng mỗi năm.
Thử nghiệm trồng bơ xen tiêu đã mang về cho ông Quảng hơn 3 tỷ đồng mỗi năm.

Trồng thuần: Kích thước (7 mét x 7 mét) trồng vuông, tương đương 204 cây/ha; Hoặc (6m x 6m) đối với trồng so le hoặc canh tác trên đất xấu, tương đương 277 cây /ha

Chuẩn bị hố và tiến hành trồng bơ

Hố trồng bơ có kích thước 60 x 60 x 60cm. Mỗi hố bà con dùng lớp đất mặt trộn đều với 10kg phân chuồng hoai mục (hoặc 7kg phân hữu cơ vi sinh), 300 – 500g phân lân, 300 – 500g vôi và 1 hạt long não để chống mối.

Kích thước hố 50 x 50 x 50 cm, bón lót mỗi hố 20 – 25 kg phân chuồng hoai + 0,5 kg lân + 0,5 kg vôi. Khi đào nên để riêng lớp đất mặt sang 1 bên, sau khi bỏ phân gạt lớp đất này xuống và trộn đều trước khi trồng 1 tháng.

Khi trồng bà con cần xé bầu nhẹ nhàng hạn chế làm vỡ bầu, đứt rễ. Nên dùng dao hoặc kéo cắt và gỡ phần túi nilon ở đáy bầu (khoảng 3-5cm tính từ đáy). Sau đó đặt bầu vào chính giữa hố. Nén nhẹ phần đất xung quanh để cố định bầu. Tiếp đó dùng dao hoặc kéo cắt túi nilon từ trên xuống dưới, lấp đất và tiếp tục nén nhẹ đồng thời rút phần túi nilon ra.

Lấp đất đã trộn phân vào đầy hố đồng thời dùng chân dẫm nhẹ xung quanh để nén đất. Khi trồng không nên trồng sâu, mặt bầu ngang với mặt đất.

Lưu ý: Đối với khi trồng các giống bơ ghép. Vị trí ghép cần cách mặt đất 15-20cm. Nếu trên chồi ghép mọc ra 2-3 cành chỉ cần giữ lại 1 cành khỏe mạnh để cây dồn dinh dưỡng vào cành này. Bên cạnh đó thường xuyên kiểm tra và vặt bỏ các chồi mọc ra từ gốc ghép. Đối với cây còn dây ghép bà con cần gỡ bỏ sạch sẽ tránh hiện tượng dây ghép bó cứng làm ảnh hưởng đến sự phát triển thân, tạo thành vết hằn khiến cây dễ gãy đổ. Sau khi trồng xong cần cắm cọc cố định cây.

Cách trồng bơ

Dùng dao rạch 1 đường dọc bầu Bơ sau đó bỏ túi nilon và cắt bỏ những rễ mọc dài ra khỏi bầu đất sau đó đặt xuống hố và lấp đất lại nén chặt đất xung quanh bầu đất, khi lấp đất nên vun đất tại gốc bơ cao hơn một chút nhằm mục đích hạn chế ứ đọng nước tại gốc khi gặp mưa lớn kéo dài.

Ngay sau khi trồng cần cắm một cọc nhỏ bên cạnh gốc để cố định cây chống đổ gãy do mưa gió.

Lưu ý khi mới trồng, nếu gặp trời nắng kéo dài cần tưới cho mỗi gốc khoảng 10 -20 lít nước. Cần thiết phải rải thêm khoảng từ 5 – 10 g Furadan 3H hoặc Confidor trước khi bỏ phân vào hố nhằm trừ mối và tuyến trùng

Bón phân cho cây bơ

Năm thứ nhất: Sau khi trồng khoảng 20 ngày. Cần tiến hành bón thúc cho bơ. Sử dụng phân NPK tỷ lệ 2:2:1. Mỗi hố từ 0,1kg (100g). Khi bón cần tưới nước để phân tan nhanh và thấm đều xuống đất. Sau đó tiếp tục bón liều lượng như trên nhưng giãn khoảng cách ra 30 ngày 1 lần.

Năm thứ 2: Tiếp tục bón NPK nhưng tăng lượng phân mỗi gốc lên 200 – 300g. Mỗi năm bón 6 lần, 3 lần vào mùa mưa, 3 lần vào mùa khô. Khi bón mùa khô cần tưới nước khi bón

Năm thứ 3 trở đi: Nếu là bơ ghép thì từ năm thứ 3 cây bắt đầu ra quả bói. Nên để lại số lượng quả tùy theo sức của cây. Thông thường là 1-3 quả / cành. Khi quả được 1 tháng đến khi thu hoạch (5-6 tháng) tiến hành bón 3 đợt phân, mỗi đợt 2kg phân NPK. Sau khi thu hoặc bón bổ sung 1-2kg Ure và cắt tỉa cành yếu để cây nhanh chóng hồi phục.

Kỹ thuật trồng bơ - cách bón phân hợp lý, hieeyj quả
Kỹ thuật trồng bơ – cách bón phân hợp lý, hieeyj quả

Nếu bón NPK thì khỏi bón các loại phân đơn và ngược lại. Đây là lượng phân tối thiểu cần bón, nếu nông hộ có điều kiện đầu tư có thể tăng gấp 1,5 lần ở tất cả các loại phân bón trong bảng hướng dẫn này.

Lưu ý khi cây ra hoa không nên tưới nước, bón phân mà nên chờ đến khi hoa đậu thành quả. Để tránh rụng quả cần bổ sung thêm phân Kali. Bơ trồng xen cà phê, từ năm thứ 3 có thể giảm lượng phân xuống một nửa vì cây đã được thừa hưởng lượng phân từ cà phê

Cách bón: Nên bón 2 – 3 đợt vào mùa mưa và khi bón cần vét rãnh sâu khoảng 5 – 10 cm quanh gốc khi mới trồng và tùy vào mép tán cây khi cây đã phát triển, rải phân đều xuống rãnh rồi lấp đất lại.

Tưới nước cho cây bơ

Năm đầu: Khi trồng xong cần tiến hành tưới ngay, nếu trồng mùa khô sau trồng 3-5 ngày phải tưới lại kết hợp với phủ gốc bằng rơm, cỏ khô, trấu… Sau đó cứ 10-15 ngày tưới 1 lần. Nên đánh bồn 1 x 1m để tiện cho việc tưới nước. Bơ cần lượng nước không quá nhiều nhưng cần phải tưới nước nhiều lần số lần tưới trong mùa khô. Tủ thêm gốc không tưới đẫm đấy bồn, tưới quá đẫm sẽ không tốt cho cây vì khi đất khô nứt rễ non của cây sẽ bị nứt, cây không phát triển được thậm chí sẽ bị chết.

Năm thứ 2: Bộ rễ đã ăn sâu nhưng vẫn phải thường xuyên tưới bổ sung trong mùa khô, thường khoảng 4-5 đợt, mỗi đợt cách nhau 15-20 ngày.

Năm thứ 3 trở đi: Nếu trồng xen cà phê thì không cần phải tưới nước. Chỉ cần tưới cà phê, bơ sẽ dùng chung lượng nước này với cà phê. Còn trồng thuần thì khoảng 20-25 ngày tưới một đợt. Tránh tưới nước vào thời điểm cây đang ra hoa mà phải chờ đến khi đã đậu quả mới tưới.

Cắt tỉa cành, tạo tán cho cây bơ

Khi cây bước vào năm thứ 2 -3 thì tiến hành tạo tán, tỉa những cành bị sâu bệnh, sát mặt đất và các cành mọc ra từ thân trong khoảng từ 0,8 m đến 1 m tính từ mặt đất. Nên tỉa cành 2 lần/ 1 năm.

Bơ trồng từ hạt thân thường mọc thẳng và cành ngang ngắn, còn bơ ghép thường phát sinh cành ngang rất sớm. Hiện nay phương pháp trồng từ hạt không còn phổ biến nhiều. Do đó chúng ta sẽ tập trung vào cắt tỉa cành tạo tán cho các giống bơ ghép.

Đối với trồng xen cà phê, ngay khi mới trồng, bà con chỉ nên để 1 cành mọc từ chồi ghép. Nhằm mục đích dồn chất dinh dưỡng cho cành này. Đồng thời, cành không bị cạnh tranh sẽ có xu hướng mọc thẳng và dể tạo hình cũng như tiết kiệm được diện tích. Khi cây cao hơn tán cà phê 1-2 m tiến hành hãm ngọn để cây ra cành ngang.

Còn đối với trồng thuần, bà con có thể để cây phát triển tự nhiên. Bấm ngọn ở độ cao 60 cm đến 70 cm. Sau đó cắt tỉa cành chồng chéo, chồi vượt… tạo tán tỏa đồng đều.

Khi cây đã định hình và vào giai đoạn thu hoạch, cần thường xuyên cắt bỏ cành yếu, cành có dấu hiệu sâu bệnh. Những cành nhỏ nhưng manh nhiều trái, cần phải có biện pháp chống đỡ vì cành bơ rất giòn, dễ gẫy đổ. Tỉa cành và tạo tán thực hiện 2-3 lần/năm vào giai đoạn ngay sau khi thu hoạch, cần tỉa chồi của gốc ghép cắt bỏ những cành sâu bệnh sát đất để cho gốc trống và nâng dần độ cao tạo tán tròn cho chúng thông thoáng hơn.

Trong thời kỳ cây còn nhỏ nên làm từ 4 – 5 đợt cỏ hàng năm vào mùa mưa với bán kính xung quanh gốc khoảng 1 -2 m. Trồng xen cây ngắn ngày như các loại đậu đỗ, lạc, vừng, khoai lang,… để hạn chế cỏ dại, tăng thu nhập và có tác dụng cải tạo đất. Thường xuyên bẻ chồi vượt mọc phía dưới vết ghép cho cây. Nên trồng 1 hàng cây chắn gió giữa các hàng bơ bằng hạt muồng hoa vàng hoặc Flemingia, xung quanh vườn bơ trồng 1 hàng keo dậu để bảo vệ. Trong mùa khô cần chú ý tủ gốc cho cây bơ nhỏ và phòng chống cháy.

Phòng trừ sâu bệnh trên cây bơ

Những loại sâu hại phổ biến trên cây bơ

Côn trùng gây hại cho rễ: là những loại côn trùng thường thấy đó là kiến, mối, rệp sáp ở những tầng đất 0-50cm. Những cây bị bệnh có dấu hiệu vàng lá, cây suy chết dần

Bọ xít: là những côn trùng chuyên chít hút nhựa và đọt non của lá làm héo lá trên trái non chúng tạo ra những chấm đen trên vỏ hay nhiều hạt chai cứng trong thịt. Nếu mật độ càng cao sẽ làm rụng quả càng nhiều giảm đáng kể năng suất cũng như chất lượng của quả

Mọt đục thân và cành cây bơ: chúng tạo nên những lỗ đục nho nhỏ trên thân khác với sâu đục cành. Bà con quan sát kỹ sẽ thấy một lớp phấn trắng ngay lỗ đục xuất hiện vào giữa mùa mưa và lây lan mạnh đến giữa mùa khô. Lỗ đục rất nhỏ đường đục ngắn nhưng tác hại rất lớn làm giảm quá trình sinh trưởng cũng như phát triển của cành vì dễ gãy.

Sâu cuốn lá: sâu nhả tơ cuốn lá lại để làm tổ, sâu dài khoảng 10mm, màu xanh và có những lằn ngang không rõ rệt. Trưởng thành, sâu làm nhộng trong các tổ lá, nằm yên 5-7 ngày rồi vũ hóa. Dùng các loại thuốc trừ sâu nội hấp để phun diệt trừ. Nếu có điều kiện, trước khi phun thuốc, nên gỡ bỏ các tổ lá do sâu cuốn lại để tăng thêm hiệu lực của thuốc.

Sâu ăn lá: có rất nhiều loài, sâu ăn trụi lá làm chết cây con và làm giảm sức tăng trưởng cây lớn. Có thể tìm thấy sâu trên lá, trên cành hoặc vỏ thân cây. Ban ngày, sâu ẩn núp dưới gốc cây, đêm đến bò ra phá hại.

Rầy bông: rầy thường xuất hiện vào mùa mưa, chích hút nhựa lá và đọt non, quả non làm cây giảm sức tăng trưởng, dùng supracide, suprathion, bassa,… phun trừ rầy khi thấy xuất rầy xuất hiện.

Bệnh hại phổ biến trên cây bơ

Ở cây bơ, thiệt hại do bệnh nguy hiểm hơn sâu hại và nên quản lý theo hướng hạn chế dùng thuốc Bảo vệ thực vật , nên tạo vườn thông thoáng, dọn sạch tàn dư, hạn chế ẩm ướt và phun thuốc phòng trị cục bộ.

Bệnh Thối rể, nứt thân: Do nấm Phytophthrora cinamoni, ở các chân đất ẩm ướt, thủy cấp cao, nấm xâm nhập làm hư rể cọc, sau đó nấm lan tràn phá huỷ cả bộ rễ làm cây chết rụi. Cây bị bệnh có tán lá xơ xác, lá đổi sang mầu xanh nhạt rồi rụng, cành chết dần từ ngọn xuống thân chính.

Cần tránh ẩm ướt liên tục ở vùng rể; Phát hiện sớm những vết nứt dọc, xì mũ trên thân và thâm đen trong mạch gỗ, Áp dụng một số biện pháp phòng trừ sau:

  • Không dùng hạt giống bị nhiễm bệnh và vệ sinh vườn ươm sạch sẽ phòng chống bệnh phát sinh và lan tràn.
  • Trồng bơ trên các loại đất có kết cấu tơi xốp, tầng đất canh tác đủ sâu, rút nước nhanh khi mưa.
  • Phát hiện kịp thời những vết thối trên thân, cạo sạch và quét sulfate đồng, vôi đặc. Khi cây chết vì bệnh, nên đào và hủy bỏ để bệnh không lan tràn.

Bệnh khô cành: Do nấm Colletotrichum cloeosporiodes,  nấm xâm nhập vào trên cành làm cành khô chết. Trên trái đã già, nấm xâm nhập qua vết thương, làm trái bị nhũn (thường là ở phần cuối trái).

Ngoài ra, bệnh còn do nắng nóng rọi trực tiếp trong thời gian dài, trường hợp này xuất hiện rất phổ biến ở những cây mới trồng ít lá.

Bệnh trên quả già : Nấm bệnh xâm nhập từ khi quả đang phát triển (đường kính 1-3cm) tạo ra các điểm đen nhỏ trên vỏ quả, ở các giống bơ Sáp nhìn khá rỏ vào thời điểm sắp thu hoạch những vết nứt nhỏ, hình dấu cộng trên vỏ quả, các điểm đen này nứt và tách ra, làm giảm mẫu mã và giá bán. Nhìn chung, cần tạo vườn thông thoáng, dọn sạch tàn dư, sau đậu trái nên phun thuốc phòng ngừa

Bệnh đốm lá: trên lá có hình dạng và kích thước gần giống nhau, hình có góc cạnh hoặc hơi tròn, màu nâu. Bệnh có thể lây qua trái, trái bị bệnh sẽ giá trị, bệnh tồn tại trên lá già để phát tán khi có điều kiện thích hợp.

Bệnh héo rũ: lá héo, chết rất nhanh, nếu lột vỏ cành hoặc rễ cây đã chết sẽ thấy những đường sọc màu nâu ở phần tiếp giáp vỏ và gỗ. Dùng thuốc hóa học Anvil, Daconil, Aliette,… để phòng trừ

Thu hoạch và chế biến

Cây ươm hạt bắt đầu có trái sau khi trồng được 5 hoặc 7 năm. Cây ghép cho trái bói sau khi trồng 2 đến 3 năm, tuy nhiên những năm đầu chỉ để lại số trái tương xứng với hình vóc của cây; năm thứ 4, thứ 5 khi tiềm lực cây đủ cho năng suất thì không tỉa bỏ trái nữa.

Cây bơ thường được thu hoạch chính vụ vào tháng 6 – 8, tuy vậy vẫn có thể sớm hơn vào tháng 3 – 5 hoặc muộn hơn đến tháng 9 – 11. Vào mùa thu hoạch nên thu hái khi trái đã già, trái có biểu hiện chuyển từ màu xanh sang màu xanh thẫm, xanh tím. Lưu ý khi thu hoạch nên tránh gây tổn thương vỏ quả, không được để quả rụng xuống đất, không làm gãy cành hoặc rung cây, khi hái phải chừa lại phần cuống khoảng 1 – 2 cm và tiến hành phân loại quả theo kích cỡ.

Năng suất trái bơ biến động từ 8-20 tấn/ha/năm tùy theo giống. Thời điểm hái trái ảnh hưởng rất nhiều đến phẩm chất cũng như điều kiện bảo quản, vận chuyển. Thông thường dựa vào màu sắc của vỏ trái mà nhà vườn quyết định thời điểm thu hoạch hợp lý. Bơ đúng vụ thu hoạch vào tháng 7-8 dương lịch, bơ trái vụ tháng 9-10.

Loading...

One thought on “Hướng dẫn kỹ thuật trồng bơ và chăm sóc cây bơ đạt năng suất cao

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *